Grammatica - Les 01

1. Een kaal substantief (zelfstandig naamwoord) is een basiswoord zonder enige vorm van determinatie (bepaaldheid), vaak in de vorm van prefixen (voorvoegsels).

2. Een gedetermineerd (bepaald) substantief is voorzien van een determinator (bepaler), vaak in de vorm van een voorvoegsel.

Het Koptisch onderscheidt twee geslachten, mannelijk m en vrouwelijk v, en twee getallen, singularis s en pluralis p. Zulke informatie zit vaak vervat in het determinerprefix eerder dan in het kale zelfstandig naamwoord zelf. Zie de volgende sectie over determinatoren voor een eerste praktische toepassing.

Deze significante letters keren voortdurend terug in de Koptische grammatica en vormen vaak de basis van de Koptische patroongrammatica. De volgende paragraaf over de determinatoren toont meteen een eerste concrete toepassing.

Voorbeeldwoorden: Ⲥⲟⲛ “broer” / Ⲥⲱⲛⲓ “zus” / Ⲥⲱⲛⲓ “zussen”

Het Koptisch is een hoog-gedetermineerde taal. Vaak (90% van de gevallen) worden zelfstandige naamwoorden dus van een determinator (voorvoegsel) voorzien. Nul-determinatie blijft echter een belangrijke uitzondering waarbij zelfstandige naamwoorden toch zonder determinator kunnen voorkomen. Dit doet zich bijvoorbeeld voor met het hoeveelheidswoord ⲛⲓⲃⲉⲛ “elk/ieder”.

Er zijn drie verbindingsvoornaamwoorden in het Koptisch. Ze verschijnen pas na het eerste woord (of de eerste woordgroep) van de zin. We noemen deze woorden postpositief (achter geplaatst) of enclitisch (aanleunend tegen het voorgaande woord), wat betekent dat ze in de schrijfwijze ook als een geheel aan het voorgaande woord vast kunnen staan. We markeren deze met het symbool ‘≡’.

• ≡ⲡⲉ m “hij, het”^[4]

• ≡ⲧⲉ v “zij, het”

• ≡ⲛⲉ p “zij, het”

Volgens de conventie laten we er meestal een spatie voor staan, ook al kunnen ze ook direct aan het vorige woord vast geschreven worden. Dus ⲟⲩⲓⲱⲧ ⲡⲉ en ⲟⲩⲓⲱⲧⲡⲉ betekenen hetzelfde.

Naast de verbindingsvoornaamwoorden bestaan er ook de onafhankelijke persoonlijke voornaamwoorden. Bij de tweeledige nominale zin is het gebruik van de verbindingsvoornaamwoorden de standaard (verplicht). Voor het benadrukken van zulke nominale zinnen kan men ook de onafhankelijke persoonlijke voornaamwoorden inschakelen. Deze zijn prepositief:

• Ⲛ̀ⲑⲟϥ m “hij, het”

• Ⲛ̀ⲑⲟⲥ v “zij, het”

• Ⲛ̀ⲑⲱⲟⲩ p “zij, het”

In de Koptische literatuur worden enkele veelvoorkomende afkortingen gebruikt, meestal om heilige namen (nomina sacra) aan te duiden. De conventionele manier om afkortingen in het Koptisch weer te geven, is door een horizontale lijn boven het afgekorte woord te plaatsen.

In een liturgische context kunnen woordafkortingen ook soms naar veelvoorkomende zinnen verwijzen:

• ⲕ̅ⲉ̅ = ⲕⲩⲣⲓⲉ̀ ⲉⲗⲏⲥⲟⲛ “heer ontferm U”

• ⲭ︦ⲉ︦ = ⲭⲉⲣⲉ ⲛⲉ Ⲙⲁⲣⲓⲁ “wees gegroet Maria”

• ⲛ︦ⲧ︦ⲉ︦ϥ︦ = ⲛ̀ⲧⲉϥⲭⲁ ⲛⲉⲛⲛⲟⲃⲓⲛⲁⲛ ⲉ̀ⲃⲟⲗ “om onze zonden te vergeven”

• ⲧ︦ⲱ︦ⲃ︦ = ⲧⲱⲃϩ ⲙ̀Ⲡ̀ϭⲱⲓⲥ ⲉ̀ϩ̀ⲣⲏⲓ ⲉ̀ϫⲱⲛ “bid tot de Heer voor ons”

Deze korte labels en symbolen komen doorheen de tabellen en uitleg van de les voor.